STT vs TETT: Gıda İsrafını Önleme ve Etiket Okuma Kılavuzu

Buzdolabının kapağını açtığınızda elinize gelen o yoğurt kasesi veya kilerde bekleyen makarna paketi… Üzerindeki tarihe bakıp “Bunun günü geçmiş” diyerek çöpe attığınız oldu mu? Eğer cevabınız evet ise, yalnız değilsiniz. Ancak muhtemelen, hala tüketilebilir olan bir gıdayı israf etmiş olabilirsiniz.

Gıda israfı, günümüzün en büyük küresel krizlerinden biri. İstatistikler, çöpe giden gıdaların önemli bir kısmının aslında bozulmamış olduğunu, sadece etiket okuryazarlığındaki eksiklikten kaynaklandığını gösteriyor. İşte tam bu noktada, gıda ambalajlarının üzerindeki o gizemli kısaltmalar devreye giriyor: STT vs TETT.

Bu iki kavram arasındaki farkı bilmek, hem Gıda Güvenliği standartlarınızı korumanın hem de sürdürülebilir bir gelecek inşa etmenin anahtarıdır. Gelin, bu kavramları bir gıda mühendisi titizliğiyle inceleyelim.

Kırmızı Çizgi: Son Tüketim Tarihi (STT) Nedir?

Teknik literatürde “Use By Date” olarak bilinen Son Tüketim Tarihi (STT), gıda güvenliğinin kırmızı çizgisidir. Bu tarih, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve insan sağlığı için risk oluşturabilecek ürünlerde kullanılır.

Süt, taze et, balık, tavuk gibi ürünlerin üzerinde STT ibaresini görürsünüz. Bu tarih bize şunu söyler: “Bu tarihten sonra beni tüketme, çünkü artık güvenli değilim.”

STT’si geçmiş bir ürün; tadı, kokusu veya görüntüsü normal görünse bile mikrobiyolojik yük (patojen bakteriler) açısından riskli hale gelmiş olabilir. Bu nedenle, STT bir tavsiye değil, kesin bir uyarıdır. STT’si geçen bir ürünü tüketmek, sağlık açısından ciddi riskler barındırır.

Kalite Göstergesi: Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) Nedir?

İşte kafa karışıklığının ve israfın başladığı nokta burası. Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) veya İngilizce karşılığıyla “Best Before Date”, güvenlikle değil, ürün kalitesiyle ilgilidir.

Bakliyat, makarna, konserve, bisküvi gibi Raf Ömrü uzun ürünlerde bu ibareyi görürüz. Üretici firma bu tarihle size şu taahhütte bulunur:

“Eğer bu ürünü doğru koşullarda saklarsan, belirttiğim tarihe kadar lezzetini, kokusunu, kıvamını ve besin değerini en üst seviyede korur.”

Peki, TETT geçerse ne olur? Ürün zehirli hale gelmez. Sadece ilk günkü tazeliğini veya aromasını bir miktar kaybetmiş olabilir. Ancak hala güvenle tüketilebilir.

STT vs TETT Arasındaki Kritik Farklar

Bu iki kavramı zihnimizde netleştirmek için basit bir trafik ışığı analojisi kullanabiliriz:

1. STT (Kırmızı Işık): Dur! Tarih geçtiyse ürünü imha et. Sağlık riski vardır.

2. TETT (Sarı Işık): Dikkatli ol! Tarih geçmiş olabilir ama yol hala açık. Kontrol et ve tüketmeye devam et.

Neden Karıştırıyoruz?

Tüketiciler genellikle her iki tarihi de “bozulma tarihi” olarak algılıyor. Oysa TETT’si geçmiş bir paket pirinci çöpe atmak, sadece ekonomik bir kayıp değil, aynı zamanda o pirincin üretimi için harcanan suyun, emeğin ve enerjinin de çöpe gitmesi demektir. Bu durum, Sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmamızdaki en büyük engellerden biridir.

Duygusal Test: “Bak, Kokla, Tat” Yöntemi

Gıda israfını önlemek için TETT’si geçmiş ürünlerde teknolojiden ziyade, binlerce yıllık evrimsel mirasımıza, yani duyularımıza güvenmeliyiz. Uluslararası kampanyalarda sıkça vurgulanan “Look, Smell, Taste” prensibi hayat kurtarıcıdır:

1. Bak: Pakette şişme, küflenme var mı?

2. Kokla: Ürünün kendine has kokusu yerinde mi?

3. Tat: Küçük bir parça tadın. Lezzetinde belirgin bir bozulma yoksa, o ürünü kullanabilirsiniz.

Sektör Profesyonellerine ve Üreticilere Notlar

Ürün Geliştirme Süreçleri sırasında raf ömrü belirlemek, sadece laboratuvar testlerinden ibaret değildir; bu aynı zamanda bir sosyal sorumluluktur. Üreticilerin, hangi ürün grubuna hangi etiketin basılacağını mevzuat dahilinde doğru belirlemesi gerekir. Yanlış etiketleme, hem tüketiciyi yanıltır hem de markanızın israf oranlarına dolaylı katkıda bulunmasına neden olur.

Ürününüzün Raf Ömrü ve Etiketleme Stratejisi Doğru mu?

Etiket üzerindeki küçük bir tarih, markanızın geleceği ve gezegenimizin sürdürülebilirliği için büyük bir fark yaratabilir. Tüketici bilinci artarken, raf ömrü validasyonu ve doğru etiketleme stratejileri artık bir tercih değil, zorunluluktur.

Mevzuata tam uyum sağlamak, gıda israfını minimize eden formülasyonlar geliştirmek ve tüketici güvenini kazanmak karmaşık görünebilir; ancak bu süreci bir marka değerine dönüştürmek sizin elinizde.

Doğru analizler ve profesyonel Danışmanlık Hizmetlerimiz ile ürünlerinizin gerçek potansiyelini ortaya çıkarın. Gıda güvenliği sistemlerinizi ve etiketleme süreçlerinizi şansa bırakmayın.

Daha fazla bilgi almak ve süreçlerinizi optimize etmek için hemen bizimle iletişime geçin!

“Başarılı bir ekip yaratmak için ihtiyacımız olan tek şey birlikte çalışmaktır.”

Yazar: Akakan Akay

Kaynakça

• Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. (2017). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı.

• European Commission (EC). (2018). Market study on date marking and food waste prevention.

• FAO (Food and Agriculture Organization). (2019). The State of Food and Agriculture.

• WRAP. (2020). Labelling Guidance: Best practice on food date labelling.

• TMMOB Gıda Mühendisleri Odası. (2021). Gıda İsrafı ve Etiket Okuryazarlığı Raporu.